Көпчүлүк айдоочуларга түшүнүксүз болгон суроо бар: эмне үчүн Кыргызстанда D категориясы бар айдоочу микроавтобус (категория D1) айдай албайт, ал эми Россияда жана Казакстанда мындай укук автоматтык түрдө берилет? Мунун себеби — Кыргыз Республикасындагы «Жол кыймылы жөнүндө» Мыйзам ар бир категорияны жана подкатегорияны өз алдынча укук катары аныктаган уникалдуу системаны колдонот. Эми Кыргызстандагы D жана D1 категориялары эмнеси менен айырмаланарын жана бул эл аралык тажрыйба менен кантип салыштырыларын карап чыгалы.
1. КР Мыйзамы эмнени айтат: D жана D1 категорияларынын айырмасы
Кыргызстанда D жана D1 категориялары толук өз алдынча, бири-бирине кирбеген укуктар болуп эсептелет. D категориясын алуу айдоочуга D1 категориясына тиешелүү транспорт каражаттарын башкаруу укугун бербейт, жана тескерисинче.
КР «Жол кыймылы жөнүндө» Мыйзамы
D1 категориячасы: жүргүнчүлөрдү ташуу үчүн арналган жана айдоочунун орундугунан тышкары 8ден 16га чейинки орундугу бар автомобилдер («D1» категориячасы) — жыйырма бир жашка чыккан жана үзгүлтүксүз төрт жылдык айдоочулук стажы бар адамдарга берилет.
КР «Жол кыймылы жөнүндө» Мыйзамы
D категориясы: жүргүнчүлөрдү ташуу үчүн арналган жана айдоочунун орундугунан тышкары 16дан көп орундугу бар автомобилдер («D» категориясы) — жыйырма бир жашка чыккан жана үзгүлтүксүз төрт жылдык айдоочулук стажы бар адамдарга берилет.
Маанилүү
Кыргызстандын мыйзамында категориялардын иерархиялык түзүмү жок. Демек:
— D категориясы D1 категориясын камтыбайт;
— «уулу» категориясы «кичинесин» автоматтык түрдө бербейт;
D категориясындагы айдоочу микроавтобус (D1) айдоого укуктуу эмес.
2. Кыргызстанда мындай болсо, башка өлкөлөрдө эмне үчүн болбойт?
Кыргызстан Жол кыймылы боюнча Вена конвенциясына мүчө болгон менен, транспорт каражаттарынын категориялары Европа үлгүсүндөгү эмес, улуттук мыйзамдардын негизинде түзүлгөн. Ошондуктан биздин өлкөдө ар бир категория өз алдынча укук болуп эсептелет.
Вена конвенциясы жана категориялардын иерархиясы
Россия, Казакстан жана Европа өлкөлөрү иерархиялык системаны колдонот:
жогорку категория автоматтык түрдө төмөнкүсүн камтыйт.
Мисалы: D → D1ди автоматтык камтыйт.
3. Кыргызстан, Казакстан жана Россиядагы D жана D1 категорияларынын салыштырылышы
| Өлкө | Категориялардын байланышы |
|---|---|
| Кыргызстан | D ≠ D1 (өз алдынча укуктар) |
| Казакстан | D ➝ D1ди камтыйт |
| Россия | D ➝ D1ди камтыйт |
Бул эмнени билдирет?
Кыргызстанда: D категориясы бар айдоочу D1 микроавтобусун айдай албайт — ал үчүн өзүнчө подкатегория алуу керек.
Казакстан жана Россияда: D категориясы бар айдоочу D1ди айдоого укуктуу, анткени категориялар иерархиялуу түзүлгөн.
4. Негизги жыйынтыктар
- Kыргызстанда D жана D1 — толук өз алдынча категориялар.
- D категориясы микроавтобустарды (D1) айдоого укук бербейт.
- Бул система Россия жана Казакстандагы иерархиялуу системадан айырмаланат.
- Кыргызстан транспорт категориялары боюнча өзүнүн улуттук моделин колдонот.